امتیاز کاربران

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

Tourism attraction and its impact on income and employment in Isfahanدر این مقاله به جذابیت های گردشگری و تأثیر آن بر درآمد و اشتغال در اصفهان میپردازیم

تحقیقات و مطالعات انجام گرفته در زمینه صـنعت گـردشگری اسـتان اصفهان، عمدتا قابلیت‌ها‌ و جاذبه‌های‌ گـردشگری‌ را مـعرفی کـرده‌اند و کمتر اشاراتی به مسائل اقتصادی‌ ناشی‌ از این صنعت داشته‌اند.برای مثال، گزارشی با عنوان«نگاهی به استان اصفهان در نوروز 1374»در 48 صفحه‌ تـوسط‌ حـوزه‌ مـعاونت سیاسی- امنیتی، دفتر هماهنگی استانداری استان اصفهان تـهیه و مـنتشر‌ شده که نگاهی مقطعی به آمار و امکانات گردشگری در نوروز 1374 داشته است.گزارش پانزده سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی‌ استان‌ با‌ عـنوان «جـهانگردی و مـیراث فرهنگی»و محتوای آماری(1376)موضوع را پی‌گیری کرده‌ است‌، در سال 1372 وزارت فرهنگ و ارشـاد اسلامی، دفتر برنامه‌ریزی، گزارش 51 صفحه‌ای«مهمانخانه‌های ایران»را منتشر‌ کرده‌ که‌ اشاراتی هم به این امکانات در استان اصفهان داشـته اسـت.سـری گزارش‌های‌ اقتصادی‌-اجتماعی‌ استان اصفهان در سال‌های 79-1374 از انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی اسـتان اشـارات آماری‌ در‌ زمینه‌ این صنعت داشته است.

مقالات متعددی در زمینه گردشگری به سمینارها و همایش‌های مربوطه ارسال‌ شـده‌ اسـت کـه بیشتر آن‌ها به‌صورت مجلد وجود دارد.از جمله ویژه‌نامه«سمینار اصفهان‌ و جاذبه‌های‌ ایرانگردی‌ و جـهانگردی خـرداد 1374»از انـتشارات اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان اصفهان را می‌توان‌ نام‌ برد.در بعضی از این مقالات اشارتی بـه صـنعت گـردشگری با تکیه بر‌ جاذبه‌ها‌ و قابلیت‌های‌ استان شده است.

علاوه بر تحقیقات مورد اشاره، سـیاحان زیـادی در سفرنامه‌های خود در خصوص‌ صنع‌ گردشگری یا تکیه بر جاذبه‌های استان اشاراتی داشته‌اند، هـمانند ابـن‌بطوطه، نـاصرخسرو، مارکوپولو‌، برادران‌ شرلی‌، دلاواله، تاورنیه، شاردن، خانم ماری شیل، ابودلف، ابن حوقل، ژان‌اوتر، جیمز مـوریه، کـنت‌دوسرسی، سایکس، میرزا‌ سراج‌، کلودانه‌ و دیگران که عمدتا توسط آقای فیروز اشراقی در کتابی بـه‌نام«اصـفهان از‌ دیـد‌ سیاحان خارجی»گردآوری و در 1378 در 768 صفحه منتشر شده است.

تعاریف و مفاهیم

به منظور روشن‌ شدن‌ واژه‌ها و مـفاهیم بـه‌کار رفته در این تحقیق، تعاریفی در ادامه ارائه می‌شود‌.

گردشگر‌

این واژه با واژه‌هایی همانند جـهانگرد، تـوریست‌، سـیاح‌ و غیره‌ مترادف بوده، که به اقتضای زمان و مکان‌ تعاریف‌ و مفاهیم مختلفی داشته‌اند.جامع‌ترین تعریفی کـه تـوسط سـازمان جهانی گردشگری ارائه شده به‌ این‌ شرح است:«گردشگر یا توریست‌ شخصی‌ اسـت کـه‌ به‌ کشور‌ یا شهری غیر از محیط زندگی‌ عادی‌ سفر کند و سفر او برای مدتی کمتر از 24 ساعت یـا بـیشتر‌ از‌ یک سال نباشد و قصدش تفریح، استراحت‌، ورزش، دیدار اقوام و دوستان‌، کسب‌ و کار، مـأموریت، شـرکت در سمینار‌، کنفرانس‌ یا اجلاس، معالجه، مطالعه و تـحقیق یـا فـعالیت‌های مذهبی باشد.» 1

آمارهایی که توسط سازمان‌ جـهانی‌ گـردشگری از کشورهای مختلف جمع‌آوری‌ و ارئه‌ می‌شود‌، به‌عنوان یکی از‌ منابع‌ مستند آماری در سطح‌ بین‌المللی‌ مـطرح اسـت که از همین تعریف سرچشمه مـی‌گیرد.هـمان‌طور که از تـعریف یـاده شـده‌ استنباط‌ می‌شود، واژه گردشگری ابعاد وسیعی دارد‌ و گـردشگر‌ تـنها به‌ کسی‌ نمی‌گویند‌ که از محل زندگی‌ خود به قصد گردش به دیـگر نـقطه‌ای سفر کند.

جاذبه‌های گردشگری

اطلاق بـه همه عوامل‌ فرهنگی‌، اجـتماعی، اقـتصادی، تاریخی، علمی، صنعتی، ورزشی‌، طـبیعی‌ و مـذهبی‌ می‌شود‌ که‌ در تمایل و کشش‌ گردشگران‌ به‌نحوی تأثیر مثبت گذارد و آن‌ها را به طرف خـودشان جـذب کنند.

درآمد حاصل از گردشگری

«درآمـد‌ بـه‌صورت‌ عـام‌ اطلاق به مـقداری وجـه کالا یا خدمت‌ اسـت‌ کـه‌ شخص‌ حقیقی‌ یا‌ حقوقی و یا اقتصاد در یک دوره معین دریافت کرده است.» 2 اما در این تـحقیق درآمـد گردشگری محدود به دریافت وجهی اسـت کـه بابت اسـتفاده از اقـامتگاه، تـغذیه‌، خرید بلیت، ایاب و ذهـاب، اشیا و کالاها از گردشگران در یک زمان و مکان معین دریافت می‌شود.

صنعت گردشگری در جهان

تا سال 2000 گـردشگری از رونـد صعودی پیروی می‌کرد.در سال‌ 2001‌ حادثه سـپتامبر(20 شـهریور 1380)رخ مـی‌دهد و ایـن صـنعت را تا حدودی تـحت تـأثیر قرار می‌دهد.برخلاف نظریه‌های اولیه تنها 6/0 درصد نسبت به سال قبل رشد منفی داشته است‌.امـا‌ ایـن نـرخ در نقاط مختلف یکسان نیست و بیشترین رشد مـنفی در جـنوب آسـیای غـربی و تـا حـدودی خاورمیانه گزارش شده است.صنعت گردشگری کشور‌ و استان‌ هم از تأثیرات این حادثه‌ مصون‌ نمانده است.براساس برآوردهای انجام شده حدود 30 تا 35 درصد از (1).مرکز آمار ایران، سالنامه آمـاری کل کشور.

 

ورودی گردشگران‌ خارجی‌ به استان در 6 ماهه دوم 1381 نسبت به زمان مشابه در سال قبل کاهش داشته است. 1 خلاصه روند گردشگری به شرحی است که در ادامـه مـی‌آید.

الف)بالاترین مقصد گردشگران‌ در‌ دنیا

براساس جدول شماره 1 در سال 2001 از 7/692 میلیون نفر گردشگر جهانی حدود 50 درصد آن‌ها وارد قاره اروپا، 26 درصد وارد قاره امریکا و 18 درصد دیگر وارد کشورهای‌ شرق‌ آسیا شده‌اند‌.سهم افریقا 3 درصد و جـنوب آسـیا و خاورمیانه تنها 1 و 2 درصد گزارش شده است.هماه‌طور که در جدول اشاره شده‌ است، در سال 2001 نسبت به زمان مشابه سال قبل تعداد‌ بازدیدکنندگان‌ خارجی‌ از خـاورمیانه 3 درصـد و جنوب آسیا 4 درصد کاهش داشـته‌اند.بـنابراین، کماکان بیشترین مقصد گردشگران جهانی به طرف اروپا‌ و ‌‌کمترین‌ آن‌ها به طرف جنوب آسیا گزارش شده است.

جدول 1:تعداد گردشگران بین‌المللی(میلیون‌ نفر‌)

(به‌ تـصویر صـفحه مراجعه شود)

منابع:مـعاونت تـحقیقات و مطالعات ایرانگردی و جهانگردی، سازمان جهانگردی و گردشگری )WTO(

.مأخذ‌ آمار مذکور، نتیجه‌گیری از آمار سازمان جهانگردی استان اصفهان است.

 

 

ب)درآمد حاصل از‌ گردشگری در جهان

درآمد‌ حاصل‌ از گردشگری در جهان یکی از ابعاد مه م اقتصادی این صـنعت بـه‌حساب می‌آید، چنانچه انگیزه اصلی توسعه این صنعت هم محسوب می‌شود.براساس آمار منتشره از طرف سازمان جهانی گردشگری )WTO‌( ، در سال 2001 درآمد حاصل از گردشگری برابر با 463 میلیارد دلار بوده که نسبت به زمان مـشابه در سـال 2000 حدودا 6/4 درصـد کاهش داشته است.در ترکیب منطقه‌ای، بیش از‌ نیمی‌ از این درآمد سهم کشورهای اروپایی و 3/1 از آن سهم امریکائیان می‌شود، 7/17 درصد سـهم کشورهای شرق آسیا، 7/17 درصد دیگر از درآمد حاصل از گردشگری متعلق به کـشورهای مـستقر در‌ قـاره‌ اقیانوسیه، 5/2 درصد کشورهای افریقایی، 4/2 درصد سهم کشورهای خاورمیانه و آخرین و کمترین سهم برابر با یک درصد از آن کشورهای جـنوب ‌ ‌آسـیا بوده است. 1

ج)جایگاه گردشگری کشور و استان اصفهان

هرچند آمارهای‌ منتشره‌ سازمان جهانی گـردشگری )WTO( نـشأت گـرفته از تعریف گردشگری مورد نظر آن سازمان بوده که خالی از اشکال هم نیست، در عین حال با تـوجه به محدودیت آمارهای مستند‌ برای‌ شناخت‌ جایگاه گردشگری کشور آمارهای مربوط‌ به‌ شـرحی‌ است که در ادامه بـحث مـورد استفاده قرار می‌گیرد.

1.جایگاه کشور

براساس آمارهای منتشره توسط سازمان جهانی گردشگری، در 1998 درآمد‌ حاصل‌ از‌ بازدید 10080000 گردشگر خارجی از کشور ایران 477‌ میلیون‌ دلار(البته با معیارها و تعریف سازمان مذکور)برآورد می‌شود؛ به‌عبارتی هر گـردشگر در آن سال 483 دلار در این‌ کشور‌ هزینه‌ کرده است که از لحاظ ورودی تعداد گردشگران، در مقام‌ 67 و از لحاظ درآمد مربوطه در رده 77 قرار می‌گیرد.این رقم در 2000 به 850 میلیون دلار‌ افزایش‌ می‌یابد‌، اما این رتبه در میان 150 کشور به 75 کاهش می‌یابد‌.بـنابراین‌، مـوقعیت و جایگاه صنعت گردشگری ایران در بین 90 کشور مورد نظر چندان مطلوب نیست. 2

(2).نگاه کنید به جدول‌های 6 و 8 این طرح تحقیقاتی.

 

جایگاه استان از‌ نظر‌ درآمد‌ حاصل از بلیت ابنیه تاریخی در 1379

درآمد حاصل‌ از‌ گردشگری‌ کشور در سال‌های مختلف

 

برآورد درصد درآمد و تعداد گردشگران‌ ورودی‌ به کشور در سال 1999

 

2.جایگاه استان

با‌ تـوجه‌ بـه‌ این‌که برآورد تعداد ورودی گردشگران خارجی به استان‌های دیگر به سادگی مقدور نیست، لذا‌ موقعیت‌ استان اصفهان را از لحاظ امکانات گردشگری با دیگر استان‌های کشور مقایسه می‌کنیم‌.یکی‌ از‌ متغیّرهای تنگاتنگ در عرصه صـنعت گـردشگری کـه می‌توان نام برد، تعداد اقـامتگاه‌های مـناسب گـردشگری در‌ یک‌ منطقه است، به‌طوری که از تعداد 494 مهمانخانه(هتل و خانه مسافر در اصفهان)حدود 36 هتل‌ در‌ استان‌ اصفهان مستقر هستند که از این نظر استان اصفهان بعد از اسـتان‌های خـراسان و تـهران قرار‌ گرفته‌ است‌.قابل ذکر است که ایـن تـعداد اقامتگاه در 1379 پذیرای رقمی حدود‌ پنجاه‌ هزار گردشگر خارجی بوده که به‌طور متوسط حدود 15/2 شب از این امکانات استفاده کرده‌اند.بـراساس‌ طـبقه‌بندی‌ انـجام‌گرفته، استان اصفهان یکی از پنج استان گردشگری کشور محسوب می‌شود کـه‌ در‌ چارچوب قابلیت گردشگری طبقه‌بندی شده کشوری اهمیت‌ چشم‌گیری‌ دارد‌(معیار تعداد بازدیدکنندگان و کمیّت آثار هنری است‌).

3.جاذبه‌های‌ گردشگری اسـتان

رونـد ثـبت آثار تاریخی و فرهنگی روبه گسترش است، هرچند گاهی با‌ کشف‌ آثـار جـدیدتر با کتیبه و نقش‌ و نگار‌ زیبا این‌ مجموعه‌ تکمیل‌تر‌ می‌شود.در حال حاضر بیش از‌ 400‌ اثر تاریخی در استان بـه ثـبت رسـیده که مهم‌ترین و شاخص‌ترین آن‌ها که‌ هر‌ روزه بازدید تعداد زیادی از گردشگران‌ داخلی و خـارجی قـرار مـی‌گیرد‌ و از‌ بُعد اقتصادی درآمدزا هم هستند‌، عبارت‌اند‌ از مساجد، مناره‌ها، کلیساها، پل‌های تاریخی، میدان امام، آتـشگاه، سـردرقیصریه و بـازار بزرگ اصفهان‌، مدرسه‌های‌ تاریخی، گردشگاه چهارباغ و مانند آن‌ها‌ که‌ عمده‌ترین‌ آن‌ها متعلق به‌ دورانـ‌ صـفویه است، اما بناهایی‌ نظیر‌ مسجد جامع اصفهان عمری بیش از هزار سال دارد.

علاوه بـر جـاذبه‌های فـرهنگی و تاریخی‌، جاذبه‌های‌ طبیعی گسترده و متنوع همانند کوه‌ها، غارها‌، مناطق‌ ملی حفاظت‌ شده‌، چشمه‌های‌ آب مـعدنی و طـبیعی، دریاچه‌ها‌ و تالاب‌ها، رودخانه‌ها در سطح استان قرار دارند.شیوه‌های زندگی کوچ‌نشینی و عشایری در نقاط اسـتان مـی‌تواند‌ در‌ بـرنامه و سیاست‌گذاری‌ها به‌عنوان جذابیت‌های فرهنگی و طبیعی‌ مدّنظر‌ قرار‌ گیرد‌.همچنین‌ مناطق کویری همانند‌ جندق‌ و خور بـا انـواع کویرها، زمین‌های تحق تأثیر شدید نمک و تپه ماهورهای ماسه‌ای، آب انبارها، بادگیرهای زیـبا‌ و مـتنوعِ‌ مـنطقه‌ بر جاذبه‌های سیاحتی آن افزوده است.

امکانات‌ و تأسیسات‌ خدمات‌ دهی‌ از‌ جمله‌ قابلیت‌های گردشگری هر منطقه مـحسوب مـی‌شود کـه نقش مهمی در جذب یا دفع گردشگران ایفا می‌کند.تعداد مهمانخانه‌ها(هتل‌ها)از نـظر درجـه و کیفیت متفاوت است، چنانچه از‌ 1375 تا 1380 به جمع مهمانخانه پنج ستاره در این استان اضافه نشد و تنها هـمان یـک مهمانخانه چند دهه قبل با 224 تا 354 تخت ثابت مانده است.تعداد مـهمانخانه‌های‌ چـهار‌ ستاره در 1380 به تعداد 3 واحد و سه ستاره 7 واحـد رسـیده کـه 6 واحد در شهرستان اصفهان قرار گرفته است.بـه هـمین ترتیب، مهمانخانه‌های دو ستاره 8 واحد است، مضافا این‌که تعداد‌ 20‌ واحد از مهمانخانه‌های یک ستاره در سـطح اسـتان پراکنده‌اند که بیش از 90 درصد در شـهرستان اصـفهان استقرار یـافته‌اند.

عـلاوه بـر تعداد مهمانخانه‌های‌ مورد‌ اشاره، تعداد 34 مـهمان‌پذیر در‌ شـهرستان‌ اصفهان وجود دارد که از این تعداد 5 واحد را مهمان‌پذیرهای ممتاز، 12 واحد را درجه یک، 11 واحـد درجـه 2 و 6 واحد را درجه 3، به‌خود اختصاص‌ داده‌اند‌ کـه عمدتا مورد استفاده‌ گـردشگران‌ داخـلی قرار می‌گیرد.اغلب این مـهمان‌پذیرها کـمتر از 10 اتاق دارند و فاقد تأسیسات‌اند.نرخ‌های اعمال شده دائما کنترل و اعلام می‌شود.علاوه بـر ایـن اقامتگاه‌ها، در ایام گردشگری که بـا ازدحـام‌ مـسافر‌ همراه است، از امـاکن آمـوزشی همانند مدارس هم اسـتفاده مـی‌شود.

همچنین این استان دارای بزرگراه‌ها، اتوبان‌ها، راه‌های درجه 1 و 2 و راه‌های روستایی است که از کیفیت و کمیّت مـناسبی هـم برخوردارند.راه‌آهن اصفهان‌-تهران‌، اصفهان-بـندرعباس‌ و بـه‌عکس هم مـورد بـهره‌برداری قـرار گرفته است.خطوط مـستقیم به شهرهای مهم و بعضا خارجی هم دایر است‌.

سازمان جهانگردی در 1375 در شهرستان‌های اردستان، خوانسار، آران، چادگان، گـلپایگان‌ و نـائین

دارای‌ واحدهای پذیرایی با ظرفیت 6 تـا 20 اتـاق سـاخته اسـت و در اصـفهان سرای جهانگردی را بـا 20 اتـاق‌ و 4 ‌‌ویلا‌ تأسیس وتکمیل کرده است.

تأثیرات گردشگری بر درآمد و میزان اشتغال استان

همان‌طور که‌ در‌ مباحث‌ قـبلی اشـاره شـد، عمده‌ترین اهداف توسعه صنعت گردشگری آثار اقـتصادی آن اسـت؛ بـه‌عبارت دیـگر بـدون‌ انـگیزه‌های اقتصادی توسعه و رونق صنعت گردشگری بادوام نخواهد بود.این آثار در غالب‌های‌ مختلفی متبلور می‌شوند که‌ مهم‌ترین‌ آن‌ها یکی آثار درآمدی است که حاصل هزینه‌های گردشگران بوده و دیـگر میزان اشتغال‌زایی آن است که آن هم از نظر کمّی و کیفی تابعی از میزان درآمد حاصل از گردشگری است که‌ مبانی نظری تحقیق را به‌خود اختصاص داده‌اند.

درآد حاصل از گردشگری

محاسبه درآمدهای گردشگری در یک منطقه از روش‌های گـوناگون قـابل احتساب است که بستگی به میزان داده‌های آماری دارد و یکی‌ از‌ روش‌ها که مورد نظر این مطالعه است، برآورد درآمد حاصل از گردشگران خارجی از روش مجموع درآمدهای حاصل به‌منظور استفاده از امکانات و خدمات مـربوطه اسـت.در این روش، در یک‌ سال‌ میزان درآمد گردشگران در یک منطقه(شهرستان اصفهان)برآورد می‌شود(روش آماری).از طرف دیگر، مجموع هزینه‌های صرف شده توسط گردشگران در این صـنعت هـمان درآمد عرضه‌کنندگان خدمات گردشگری‌ مـحسوب‌ مـی‌شود که در مقابلِ تقاضای استفاده از قابلیت‌هایی از قبیل اقامتگاه‌ها، رستوران‌ها، چشم‌اندازهای طبیعی، منابع و آب‌های معدنی، مراکز تفریحی و بالاخره مشاهده آداب و سنن اجتماعی و فرهنگی و محلّی و بومی و جز آنـ‌ اسـت‌.

در‌ اقتصاد گردشگری، درآمد حـاصل از‌ گـردشگری‌ می‌تواند‌ با استفاده از رابطه زیر محاسبه شود. 1 چنانچه کل درآمدهای حاصل از گردشگری را ب X نشان دهیم در آن صورت هزینه‌های مربوطه‌ از‌ طریق‌ این فرمول قابل احتساب است.

در این‌جا بـا تـوجه به تعریف ارائه شده و متغیرهایی که در مجموع درآمدها دخیل‌اند به پنج بخش، (1).قره‌نژاد‌، حسن‌"مطالعه‌ تأثیرگذاری تقاضا بر اقتصاد توریسم"، مجموعه مقالات منتشره در ویژه‌نامه‌ سمینار اصفهان و جاذبه‌های ایرانگردی و جهانگردی، اداره کل فـرهنگ و ارشـاد اسلامی اسـتان اصفهان، 1374.

 

به‌شرح زیر تقسیم می‌شوند.

X1‌ درآمدهای‌ حاصل‌ از گردشگران خارجی بابت استفاده از اقامتگاه‌ها و استراحت‌گاه‌ها و خدمات مربوطه، همانند‌ هـتل‌ها‌ و مهمانخانه‌ها و غیره.

X2 درآمدهای حاصل از بابت خرید اشیا، کالاهای مورد تقاضای گـردشگران هـمانند مـحصولات صنایع‌ دستی‌ از‌ قبیل قالی دستباف، مینیاتور و غیره.

X3 درآمدهای حاصل از بابت خرید بلیت‌ به‌منظور‌ بازدید‌ از امکانات تفریحی، فـرهنگی، ‌ ‌تـاریخی و غیره.

X4 درآمدهای حاصل از بابت تغذیه در طول‌ سیاحت‌ همانند‌ شام، ناهار و غیره.

X5 درآمدهای حـاصل از ارائه خـدمات ایـاب و ذهاب در مدت اقامت‌ در‌ شهرستان اصفهان.

قابل ذکر است که درآمدهای برآوردی در یک مقطع یک‌ساله و رد‌ پنـج‌ بخش‌ مورد اشاره خالی از عیب نیست، اما واقعیت این است که با تـوجه به‌ محدودیت‌ آمار و ارقـام و جـلوگیری از حساب‌های مضاعف و درآمدهای مشکوک چاره‌ای نیست که درآمدهای گردشگری‌ در‌ این‌ چارچوب محدود شود.عموما یک گردشگر خارجی هنگامی که از کشوری وارد ایران می‌شود تصمیم‌ به‌ بازدید از نقاط مختلف کشور می‌گیرد. بعضی گـردشگران از نقاط Bn...,B2‌,B1‌ بازدید‌ می‌کنند.در این مواقع هزینه‌های این گردشگران در نقاط مختلف کشور پخش می‌شود که کل‌ هزینه‌ها‌ در‌ کشور از طریق فرمول زیر قابل احتساب است.

B-B1+B2+B3+Bn‌+...Bn‌ چنانچه شهرستان اصفهان(محل مورد مطالعه)با B1 مـشخص شـود، B1 برابر با مجموع درآمدهای )X( به‌دست‌ آمده‌ است.در این صورت، چنانچه B2 متعلق به تهران باشد، هزینه حمل‌ونقل‌ سفر‌ برون شهری از B2 به B1 و برعکس‌ آن‌ جزء‌ درآمدهای منطقه B1 نیست، زیرا عمده گردشگران‌ بـلیت‌های‌ رفـت و برگشت مورد نیاز خود را از طریق آژانس‌های مسافرتی یا شعبات آن‌ها‌ در‌ خارج از استان یا کشور‌ تهیه‌ می‌کنند و ربطی‌ به‌ منطقه‌ B1 یعنی شهرستان اصفهان ندارد، که‌ در‌ درآمدهای مربوطه در بخش درآمدهای ایـاب و ذهـاب شهرستان اصفهان بتوان گنجانید.بنابراین‌ درآمدهای‌ مربوطه را در پنج بخش به‌ شرحی که در پی‌ می‌آید‌، تقسیم و ارزیابی می‌کنیم.

الف)درآمدهای‌ حاصل‌ از محل اقامت

براساس اطلاعات و آمارهای موجود، بیش از 90 درصد از گردشگران‌ خـارجی‌ در 1379 در مـهمانخانه‌ها (هـتل‌ها‌)شهرستان‌ اصفهان‌ مستقر شده‌اند.در‌ ایـن‌ مـدت تـنها 37 درصد‌ از‌ بخش‌های اشغال شده در مهمانخانه‌های پنج ستاره، 21 درصد در چهار ستاره، 14 درصد‌ سه‌ ستاره، 8 درصد دو ستاره و 10 درصد‌

 

یک‌ ستاره بوده‌ است‌.بـراساس‌ جـدول، کـه متعلق به‌ گردشگران خارجی است، درآمد حاصل از مـحل اقـامتگاه‌های گردشگران خارجی 15125 میلیون ریال برآورد شده‌ است‌. 1

جدول 2:درآمد حاصل از اقامت گردشگران‌ خارجی‌ در‌ مهمانخانه‌های‌ شهرستان‌ اصفهان در 1379‌

منبع:سازمان جهانگردی استان اصفهان

ت)درآمدهای حاصل از خرید سوغات

بـراساس جدول‌های‌ 3 و 4، از‌ 47385‌ گردشگر خارجی وارد شده به استان در‌ 1379‌، تنها‌ 21797‌ نفر‌ از‌ آن‌ها اقدام به خرید سوغات کرده‌اند.حدود 46 درصد(ضریب مـورد نـظر بـراساس نظرخواهی نمونه‌ای به روش میدانی تهیه شده و مورد استفاده قرار گرفته اسـت)از مـجموع‌ خرید سوغات در سال مورد نظر، حدودا مبلغ 8801 میلیون ریال درآمد حاصل استان شده است که ایـن رقـم کـل هزینه‌های مربوط به خرید سوغات گردشگران خارجی در این سال‌ را‌ تشکیل می‌دهد.

ج)درآمـدهای حـاصل از جـاذبه‌های دیدنی

همان‌طور که از جدول 5 مشخص است، در 1379 تعداد 142280 عدد بلیت به گردشگران خارجی برای (1).جـزئیات و نـحوه بـرآوردهای درآمد و اشتغال در‌ گزارش‌ نهایی«بررسی جذابیت‌های گردشگری و تأثیرات آن بر درآمد و اشتغال استان اصفهان»کـه در آرشـیو معاونت امور اقتصادی نگهداری می‌شود، شرح داده شده است‌.

 

بازدید‌ از مکان‌های مورد نظر واقـع‌ در‌ شـهرستان اصـفهان فروخته شده که از این بابت حدود 2624 میلیون ریال درآمد نصیب استان شده است.

امـاکن مـورد نظر به پنج مکان شاخص‌ تقسیم‌ شده، سپس تعداد بازدیدکنندگان‌ خارجی‌ مشخص(بـراساس آمـار سـازمان میراث فرهنگی اصفهان)و در متوسط نرخ بلیت هر واحد ضرب شده است.مجموع درآمدهای حاصل، مـیزان درآمـد کل حاصل از بازدید گردشگران خارجی را تشکیل می‌دهد‌.

د)درآمدهای‌ حاصل از تغذیه

گردشگران خـارجی(جـدول 6)در سـال 1379 تعداد 102109 تخت شب را مورد استفاده قرار داده‌اند، طبیعتا به همین تعداد هم شام و ناهار و صـبحانه مـیل کـرده‌اند(عموما صبحانه‌ در‌ هزینه اقامتگاه‌ ملحوظ می‌شود)و درآمدی برابر با 4706 میلیون ریال بـرای اسـتان ایجاد کرده‌اند.

ه)درآمدهای حاصل از ایاب و ذهاب‌

براساس جدول 7، تعداد روز اقامت گردشگران به 101877 روز در سال‌ 1379‌ می‌رسد‌.چنانچه هـزینه ایـاب و ذهاب هر گردشگر خارجی 60000 ریال در روز در نظر بگیریم، مبلغ حاصل از ‌‌ایاب‌ و ذهاب مـورد نـظر بیش از 76112 میلیون ریال برآورد می‌شود.قابل ذکـر اسـت‌ کـه‌ هزینه‌ ایاب و ذهاب روزانه هر گردشگر بـراساس نـظرخواهی از آژانس‌های مسافرتی به‌دست آمده است.

و)مجموع درآمدهای‌ حاصل از گردشگری

درآمد حاصل از قابلیت‌های گـردشگری در پنـج بخش به ترتیب‌ اقامت، غـذا، سـوغات، خرید‌ بـلیت‌ و ایـاب و ذهـاب خلاصه شده است(جدول 8).مجموع ایـن درآمـدها در 1379 برای شهرستان اصفهان برابر با 37366 میلیون ریال برآورد شده است که 40 درصـد از درآمـد حاصل هزینه در اقامتگاه‌، 24 درصد سوغات، 13 درصـد حاصل از فروش بلیت، و 7 درصـد درآمـد حاصل از فروش غذا به گـردشگران خـارجی، و 16 درصد بقیه درآمد حاصل از ایاب و ذهاب بوده است.بنابراین، با توجه‌ به‌ دادهـ‌های جـدول مورد نظر، محاسبات مربوطه بـه شـکل زیـر خواهد بود:

X-X1+X2+X3+X4+X5

37366-6112+4705+2624+8801+15124- X

 

جـدول 3:بـرآورد درآمد حاصل از سوغات گـردشگران خـارجی‌ شهرستان‌ اصفهان در 1379

منبع:آمار میدانی

توضیح:تعمیم نتایج آمـار مـیدانی

جدول 4:برآورد درصد و تعدا متقاضیان خـارجی خـریدکننده(جامعه نـمونه و کـل)در اسـتان اصفهان‌

منبع:استخراج از آمار میدانی

*تعمیم، نتایج آمار میدانی

 

جدول 5:درآمد حاصل از بازدید گـردشگران از ابـنیه تاریخی فرهنگی استان اصفهان در 1379(به ریـال‌)

منبع:سـازمان‌ مـیراث‌ فرهنگی‌ استان اصفهان.

جدول 6:برآورد درآمدهای حاصل از تغذیه برای گردشگران خارجی استان اصفهان در1379

*از‌ جدول‌ 2 و آمار‌ میدانی استخراج شده است.

جـدول 7:درآمـد حـاصل از‌ ایـاب‌ و ذهـاب گـردشگران خارجی در شهرستان اصفهان، 1379

منبع، احتساب از جداول قبلی.

 

جدول 8:برآورد‌ کل‌ درآمد‌ حاصل از گردشگران خارجی در استان اصفهان، 1379(به میلیون‌ ریال)

منبع:احتساب از جداول قبلی.

اشغال حاصل از گردشگری

به منظور احتساب‌ کمّی‌ تأثیرات‌ صنعت گردشگری بر اشتغال در شهرستان اصفهان از روش برآورد درآمد‌ و به‌ کارگیری آن در سنجش میزان اشتغال در بخش‌های متفاوت اسـتفاده شـده است(روش‌های آماری)، به طوری‌که‌ در‌ چارچوب‌ مسائل تئوریک قسمتی از درآمد حاصل از گردشگری طی یک سال، ناشی‌ از‌ فعل‌ و انفعالات حاصل از نیروی کار به‌دست می‌آید.به این صورت که به‌منظور ارائه خـدمات‌ در‌ اقـامتگاه‌هایی‌ نظیر مهمانخانه‌ها و رستوران‌ها و غیره نیروی کار مستقیم و غیرمستقیم به‌کار گرفته می‌شوند تا به گردشگران‌ خدمات‌ ارائه کنند.همچنین است کالاهایی که گردشگران خارجی بـه‌عنوان تـحفه یا سوغات خریداری‌ کرده‌اند‌ کـه‌ بـه این شرح طبقه‌بندی و خلاصه می‌شوند.

الف)برآورد اشتغال ناشی از خرید سوغات

براساس‌ جدول‌ 3، درآمد حاصل از فروش فرش‌های دستباف به گردشگران خارجی در 1379 مجموعا 5488‌ میلیون‌ ریال‌ بـرآورد مـی‌شود(براساس عرف بازار، نـرخ دسـتمزد قالی دستباف در استان)که مبلغ 50 درصد‌ سهم‌ نیروی کار محسوب می‌شود که برابر با 2744 میلیون ریال ارزیابی شده‌ است‌.اگر‌ هر بافنده روزانه 8 ساعت در روز کار کند، به‌طور متوسط مبلغ 10000 ریـال درآمـد روزانه‌ دارد‌ و مجموع‌ روز- کاری ناشی از خرید فرش‌های دستبافت گردشگران خارجی برابر با 274400‌ روز‌ احتساب می‌شود.اما در زمینه مینیاتور تعداد روز کاری برابر 10166 روز و پارچه‌های چاپی حدود 15720‌ روزکاری‌ و سایر کالاهای صنایع دستی موردنظر برابر بـا 59771 روزکـاری خواهد بـود که‌ مجموعا‌ به 360057 روزکاری بالغ می‌شود که در‌ یک‌ سال‌(300 روز)تعداد 1200 فرصت شغلی ایجاد‌ می‌کند‌.

 

جدول 9:بـرآورد میزان اشتغال، ایجاد شده حاصل از خرید سوغات گردشگران خارجی‌ شهرستان‌ اصـفهان در 1379

*براساس‌ جدول‌ 3 برآورد شده است.

**آمار متوسط پرداختی‌ بابت‌ دستمزد کلا از طریق میدانی بـه‌دست ‌ ‌آمـده است.

جدول 10:درآمد حاصل‌ و اشتغال‌ ایجاد شده ناشی از بازدید گردشگران‌ خارجی شهرستان اصـفهان در‌1379‌

منبع‌:جداول قبلی.

ب)اشتغال ناشی از اقامتگاه‌ها

به‌طور کلی 1050 نفر در کل اقامتگاه‌های‌ تـعریف‌ شده(هتل‌ها)در شهرستان اصفهان‌ در‌ 1379‌ و در بخش‌های مختلف‌ مشغول‌ به کار بوده‌اند که‌ خدمات‌ مـورد نیاز مسافران را به آنـ‌ها ارائه مـی‌کردند.با توجه به 37 درصد گردشگران‌ خارجی‌ استفاده کننده از این خدمات می‌توان‌ برآورد‌ کرد که‌ تعداد‌ 389‌ نفر در این اقامتگاه‌ها‌ خدمات مورد نیاز گردشگران خارجی را(به‌طور سالانه)تأمین می‌کرده‌اند.

بنابراین، با ورود گردشگران خـارجی‌ و ارائه‌ خدمات هتلداری می‌توان تعداد فرصت‌های شغلی‌ را‌ در‌

 

زمینه‌های‌ صنعت‌ هتلداری افزایش داد‌ و محدوده‌ آن بستگی به روند جریان ورودی گردشگران به‌طور عام و به‌طور اخص گردشگران خارجی دارد.

د)اشتغال ناشی‌ از‌ ایاب‌ و ذهاب گردشگران خارجی

در سال 1379 تـعاداد‌ 47385‌ گـردشگر‌ به‌طور‌ متوسط‌ 15‌/2 روز در شهرستان اصفهان اقامت داشته‌اند که تعداد روز اقامت آن‌ها به 101878 روز می‌رسد.چنانچه به‌طور متوسط هر 17 نفر گردشگر خارجی روزانه نیاز به یک‌ وسیله نقلیه به منظور ایاب و ذهاب خـود داشـته باشد و هر وسیله نقلیه یک راننده و یک کمک‌راننده نیاز داشته باشد(17 نفر براساس آمار و اطلاعات میدانی)، در آن صورت گردشگران خارجی‌ توانسته‌اند‌ 11986 روزکاری، در سال مربوطه، از این طریق در شهرستان اصفهان ایجاد کـنند.

ه)اشـغال ناشی از اماکن مورد بازدید گردشگران خارجی

براساس جدول 5 در سال مورد مطالعه به تعداد‌ 142280‌ عدد بلیت به گردشگران خارجی به‌منظور بازدید از مکان‌های شاخص فروخته می‌شود.چنانچه هر مکان، نیاز بـه یـک بـلیت فروش، یک کنترل کننده‌ بـلیت‌، دو نـفر نـگهبان و یک نفر‌ مستخدم‌ داشته باشد، در آن صورت فرصت‌های اشتغال مستقیم ایجاد شده این مکان‌ها حدود 30 نفر برآورد می‌شود.چنانچه 10 درصد از بلیت‌های مـورد نـظر‌ بـه‌ گردشگران خارجی فروخته شود‌، در‌ آن صورت حدود 900 روزکاری در ایـن مـکان‌ها به‌واسطه ورود گردشگران خارجی ایجاد شده است.در نظر اول این تعداد چندان چشم‌گیر نیست، اما در استان اصفهان حدود 400 اثر‌ از‌ این نـوع قـابلیت‌های ثـبت شده تاریخی وجود دارد که بیش از 90 درصد حالت بالقوّه دارند، و چـنانچه به بالفعل تبدیل شوند، در نهایت رقم چشم‌گیری را از لحاظ اشتغال به‌خود‌ اختصاص‌ خواهند داد‌.

جدول 11.تعداد گردشگران ورودی به ایران بـه تـفکیک کـشور، تعداد و درآمد در 1999.

مأخذ: WTO از طریق معاونت تـحقیقات و مـطالعات ایرانگردی و جهانگردی‌.

 

جدول‌ 12‌.جایگاه استان اصفهان از نظر بازدیدکنندگان از ابنیه تاریخی فرهنگی و مقایسه آن با استانهای کشور در سـال‌های ‌‌77‌، 78، 79(واحـد نـفر)

جدول 13.جایگاه استان اصفهان از نظر میزان‌ درآمد حاصل از فروش بلیت ابـنیه تـاریخی، فـرهنگی در مقایسه با دیگر استان‌ها‌ در سال‌های 77، 78‌، 79‌(واحد نفر)

 

*ارقام کوچک می‌باشد.

 

برآورد اشتغال ناشی از ورود گردشگران خارجی بـه اصـفهان در 1379

برآورد کل درآمد حاصل از گردشگران خارجی در استان اصفهان در 1379

 

نتیجه‌گیری

همان‌طور که در جدول 10 ملحوظ شده است، درآمد حاصل‌ از‌ گردشگران خـارجی در سـال 1379 بـرابر با مبلغ 37367 میلیون ریال برآورد می‌شود و در مجموع تعداد اشتغال مستقیم ناشی از ورود گردشگران خارجی در سال مـورد نـظر به 1632 نفر‌ بالغ‌ می‌شود.چنانچه فرصت‌های شغلی غیرمستقیم را کنار آن قرار دهیم، رقـم چـشم‌گیری خـواهد شد.بنابراین، صنعت گردشگری می‌تواند از طرفی درآممد استان را افزایش دهد و هم این‌که فرصت‌های شغلی‌ جـدیدتری‌ ایـجاد کـند که با توجه به 4/13 درصد نرخ بیکاری در استان فرصت بسیار مناسبی اسـت تـا این صنعت را توسعه دهیم.

تنگاها و سیاست‌گذاری‌های صنعت گردشگری در استان اصفهان‌

به‌طور‌ کلی‌ می‌توان تنگاها و سیاست‌گذاری‌های صـنعت گـردشگری‌ استان‌ را‌ از دو جنبه پی‌گیری کرد، یکی درون مرزی و دیگری برون مرزی که با تـوجه بـه مصاحبه‌ها و جمع‌آوری آمارهای میدانی از بیش‌ از‌ هشتاد‌ گـردشگر خـارجی، بـه شرح زیر جمع‌بندی و خلاصه می‌شود‌:

1.مشکلات‌ سـازمانی

سـازمان جهانگردی برای بیشتر گردشگران خارجی ناشناخته است، عدم تبلیغات و بروشور کافی، دوری سازمان از مـحل‌های مـورد بازدید‌ گردشگران‌ خارجی‌، دخالت افـراد و نـهادهای گوناگون و تـفسیرهای نـاصحیح از قـانون و غیره.

2.مشکلات‌ فرهنگی

فقدان تلقی مـثبت نـسبت به گردشگران خارجی در میان عده‌ای از مردم و مسئولان و نامشخص بودن اهمیت‌های چهارگانه‌ اقـتصادی‌، فـرهنگی‌، اجتماعی و سیاسی گردشگران در بینش عده‌ای از تـصمیم‌گیران.

3.مشکلات کراگزاری

این‌ مـشکلات‌ در دو بـخش خصوصی و دولتی مشاهده می‌شود، از جـمله فـقدان مدیریت‌های عالی، میانی و پایه‌ای با دانش‌ و تخصص‌ مورد‌ نیاز.

4.مشکلات امکاناتی

به‌طور مـتوسط 34 هـتل یک تا پنج ستاره در‌ اسـتان‌ اصـفهان‌ وجـود دارد که حدودا 90 درصـد آنـ‌ها در

 

شهرستان اصفهان مستقر هـستند.در ایـن‌ حالت‌ تعادل‌ جغرافیایی و مکانی در آن‌ها چندان رعایت نشده است.

علاوه بر این مشکلات کـمّی و جـغرافیایی‌، این‌ اقامتگاه‌ها، اکثرا از استانداردهای مورد قـبول بـرخوردار نبوده‌اند.

راهـکارها و سـیاست‌های گـردشگری

برای توسعه‌ و برطرف‌ کـردن‌ مشکلات جاری این صنعت راهکارها و سیاست‌هایی به شرح زیر پیشنهاد می‌شود.

1.راهکارهای اجرایی

از‌ قبیل‌ بـازارسازی و بـازاریابی، جذب گردشگران مسلمان، بازاریابی گزینشی بـرای گـردشگران فـرهنگی، پذیـرش کـمّی متناسب‌ با‌ تـوان‌ و امـکانات، معرفی آثار فرهنگی با ابزار روز، سنجش و پژوهش برای بازارسازی، اطلاع‌رسانی، فعال‌تر کردن بخش‌های‌ فرهنگی‌ سفارتخانه‌ها، تـوسعه گـردشگری اجـتماعی و اکوتوریسم.

2.راهکارهای آموزشی

عمده‌ترین نکاتی که بـاید بـه‌ آنـ‌ تـوجه‌ شـود، عـبارت‌اند از آموزش مردم و نهادهای محلّی، سازماندهی آموزش و تجهیز، آموزش نیروهای انسانی شاغل دولتی‌، تربیت‌ نیروی‌ انسانی متخصص.

3.راهکارهای ارزشمندسازی جاذبه‌ها

عمده‌ترین این راهکارها عبارت‌اند از تدابیر لازم‌ برای‌ افـزایش مدت ماندگاری جاذبه‌های میراث فرهنگی، توسعه امکانات زیربنایی و جاذبه‌های جنبی، ایجاد مراکز عرضه تولیدات سنتی‌، برپایی‌ نمایشگاه‌ها، تورهای مردم‌شناسی و جشن‌های سنّتی، بازسازی اماکن قدیمی با تغییرکاربری.

4.راهکارهای سازماندهی‌ و تشکیلات‌

عـمده‌ترین ایـن راهکارها عبارت‌اند از ایجاد یک‌ سازمان‌ منسجم‌ و کارا، استفاده از نیروی آگاه در تشکیلات‌‌

 

بخشی‌، ایجاد بنیاد توسعه جهانگردی و ایرانگردی، ایجاد شورای تبلیغات گردشگری، ایجاد واحدهای تسهیلات و خدمات‌.

5.راهکارهای‌ قانونی

همکاری شـبکه‌های بـانکی در‌ خصوص‌ تسهیلات اعتباری‌ می‌تواند‌ کمک‌ ارزنده‌ای در توسعه صنعت گردشگری استان‌ باشد‌ که عمده‌ترین راهکارهای مناسب عبارت‌اند از سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در امر توسعه بخش‌ با‌ نـرخ سـود واحدهای صنعتی، موظف شدن‌ شـهرداری‌ها و سـایر ارگان‌ها برای‌ دراختیار‌ گذاشتن زمین مورد نیاز تأسیسات‌ گردشگری‌، صدور مجوز برای تأسیس و ایجاد دفاتر گردشگری و دریافت هزینه‌های مربوطه(مالیات و عوارض)و غیره‌.براساس‌ تـعرفه‌های صـنعتی، ایجاد سازمان مدیریت‌ تـوسعه‌ و سـرمایه‌گذاری‌ در تشکیلات بخش‌، ایجاد‌ امکانات مناسب برای استفاده‌ از‌ کارت‌های اعتباری بین‌المللی گردشگران خارجی.

6.راهکارهای مشارکت، آموزش و حضور مردم

آگاهی به‌عنوان شرط اولیه‌ برای‌ جذب مردم از طریق تدوین مراحل‌ مشارکت‌ مردمی، سـازماندهی‌ نـهادهای‌ مردمی‌، برای تأمین مشارکت‌ها، تقسیم‌ کار مناسب بین بخش دولتی و خصوصی، جذب سرمایه‌های مردمی، حل مشکلات و تنگناها با توجه به‌ راهکارهای‌ ارائه شده بخشی منطقه‌ای و بخشی داخلی‌ و خارجی‌ که‌ به‌صورت‌ مـتمرکز‌ تـصمیم‌گیری می‌شوند.در‌ ایـن‌ مرحله ممکن است نیاز به قوانین جدید هم داشته باشیم.